Nasih Kestey  Dastana Kani Mase  jimare 2

ده‌ستپێک » گوتار » به‌رپه‌ره‌ک ژ دیروکێ/داستانا کانیماسێ 13-14/9/1987 (1-5)(وێنه‌)
داستانا کانیماسێ 13-14/9/1987 (رزگار كێسته‌یی)

داستانا کانیماسێ 13-14/9/1987 (رزگار كێسته‌یی)

کوردپورتال/رزگار كێسته‌یی
کانیماسێ:
کانیماسێ بخوه‌ دکه‌ڤیته‌ مشارا به‌رواری بالا دناڤبه‌را گوندێن مایێ، دێریشکێ و دوورێ دا. کانیماسێ ل سالا 1928 بۆ جارا ئێکێ بوویه‌ ناڤه‌ندا ناحیێ. سنوورێن ڤێ ناحیێ ژ ئالێ باکوور ڤه‌ سنوورێ ( باکوورێ کوردستانێ ) ترکی یه‌ و ژ باشوور ڤه‌ سه‌رێ چیایێ مه‌تینا و رۆژهه‌لات ژی رووبارێ زێ و رۆژاڤا ژی رووبارێ خابووره‌. رووبه‌رێ ناحیا کانیماسێ 610کم و ژ 91 گوندان پێکدهێت. پێکهاتا ڤێ ده‌ڤه‌رێ ب ڤی شێوه‌یه‌: 91% کوردێن موسلمان و 10% ژی کریستیانن. تۆپۆگرافیا ئه‌ردێ وێ ژی 70% چیا و 20% گر و 10% ژی ده‌شته‌ ( یان ده‌شتوک ).
ژ هه‌ژی گۆتنێ یه‌ کو بارزانیێ نه‌مر ل ده‌ستپێکا شۆرشا ئه‌یلولێ و ل سالا 1961 بۆ ده‌مه‌کی باره‌گایێ خوه‌ ل گوندێ ( ئه‌دنێ ) دانا بوو کو دکه‌ڤیته‌ ڤێ ده‌ڤه‌رێ. هه‌روه‌سا د به‌رده‌وامیا شۆرشا ئه‌یلولێ دا دوو ژ باره‌گایێن شۆرشێ یێن سه‌ره‌کی دیسا هه‌ر ل ڤێ ده‌ڤه‌رێ و ل گوندێن کێسته‌ و قومریێ بوون. هه‌روه‌سا ل شۆرشا گولانێ ژی سێ باره‌گایێن پێشمه‌رگه‌ی هه‌ر ل ڤێ ده‌ڤه‌رێ و ل گه‌لیێن بێشیلێ، بازێ و هه‌سپا بوون کو دکه‌ڤنه‌ پالا ژووریا چیایێ مه‌تینا.
سالا 1987 نه‌ وه‌ک سالێن دی بوو: سالا 1987 ساله‌کا تایبه‌ت بوو ژ بۆ شۆرشێ ل ده‌ڤه‌را به‌هدینان ژبه‌ر کو
دڤێ سالێ دا دوو روودانێن گه‌له‌ک گرنگ چێبوون و ئه‌ڤ هه‌ردوو روودانه‌ ژی بوونه‌ ئه‌گه‌را گوهرینێن مه‌زن ل ده‌ڤه‌را لقا 1 و به‌هدینان .
ئێک: هاتنا سه‌رۆک بارزانی و ده‌سته‌کا پشکینێ بۆ به‌هدینان:ب سالان بوو ده‌ڤه‌را به‌هدینان، دوور ژ سه‌رۆکاتیا شۆرشێ و پارتی، دناڤ خه‌بات و شۆرشێ دا بوو و که‌نالێ ئێکانه‌ یێ په‌یوه‌ندیێ دناڤبه‌را لقا1 ( به‌هدینان ) و سه‌رۆکاتیێ دا ده‌زگایێ بێته‌لێ و نامه‌کاری بوو. ژ ئه‌گه‌را ڤێ دووریا ده‌ڤه‌را به‌هدینان ژ سه‌رۆکاتیا خوه‌، ب ده‌هان ئارێشه‌ ل ڤێ ده‌ڤه‌رێ کۆمببوون و که‌فتبوونه‌ سه‌ر هه‌ڤ و بێ چارسه‌ری مابوون، و ل هنده‌ک ناڤچان ره‌وش گه‌هه‌شتبوو وی ئاستی کو نێزیکی په‌قینێ ببوو. هه‌ر ژ به‌ر ڤێ چه‌ندێ ژی ل هاڤینا سالا 1986 سه‌رۆک مه‌سعود بارزانی ته‌ڤی چه‌ند ئه‌ندامێن کۆمیتا ناڤه‌ندی و پۆلیتبیرۆیا پارتی به‌رێ خوه‌ دا به‌هدینان و باره‌گایێ خوه‌ ل گوندێ ( کانیسارکێ ) ده‌ڤه‌را نێروه‌ دانا کو دکه‌فته‌ نێزیکی باره‌گایێ لقا1 ل گوندێ ( زێوا شکان ). که‌سێن کو لگه‌ل سه‌رۆک بارزانی هاتبوون هشیار زێباری، د.جه‌رجیس حه‌سه‌ن و زه‌عیم عه‌لی ( عومه‌ر عوسمان ) بوون و ئه‌و وه‌ک ده‌سته‌کا پشکنینێ ژبۆ لقا1 هاتبوون و سه‌رۆک بارزانی بخۆ ژی سه‌رۆکاتیا وێ ده‌سته‌کێ دکر.
پشتی ڤێ ده‌سته‌کێ گه‌ره‌کا گشتیا چه‌ند مه‌هی ل هه‌موو ده‌ڤه‌را به‌هدینان کری و هه‌ڤدیتن لگه‌ل گه‌له‌ک ژ خه‌لکێ ده‌ڤه‌رێ و پڕانیا کادرێن رێخستنی و له‌شکه‌ری و سیاسی کرین ئه‌و گه‌هه‌شتنه‌ وێ باوه‌ریێ کو ئه‌ڤ ده‌ڤه‌ره‌ پێدڤی ب گه‌له‌ک گوهرینێن رادیکاله ژ بۆ چاره‌سه‌رکرنا ڤان ئارێشێن کو ب سالانه‌ ل سه‌ر هه‌ڤ کۆمبووین. هه‌ر ژ ئه‌نجامێن ڤان ڤه‌کۆلین و هه‌ڤدیتنان‌ گه‌له‌ک بڕیارێن گرنگ هاتنه‌ دان و گه‌له‌ک گوهرینێن بنگه‌هین ژی هاتنه‌ کرن. د ئه‌نجامێ ڤان بڕیاران دا ره‌وشا شۆرشێ و پارتی ل به‌هدینان 100% به‌ره‌ڤ باشی هاته‌ گوهرین و گه‌له‌ک پێشکه‌فتنێن به‌رچاڤ د هه‌موو واران دا و ب تایبه‌تی د وارێن له‌شکه‌ری، رێخستنی و سیاسی چێبوون. هه‌لبه‌ت وه‌کی مه‌ دیارکری ئێک ژ ڤان واران ژی ئالیێ له‌شکه‌ری بوو، کو داستانا کانیماسێ ژی ئێک ژ ئه‌نجامێن ڤان گوهرین و پێشکه‌فتنان بوو. یا دیاره‌ کو تا هینگێ کریارێن له‌شکه‌ریپڕانیا وان گرتنا ئێک یان چه‌ند بنگه‌هان ( ره‌بیه‌ ) یان ژی دانا بۆسا ل پێشیا هێزێن دوژمنی یان ژی به‌رسینگرتنا هێرشێن دوژمنی بوو بۆ سه‌ر ده‌ڤه‌رێن رزگارکری. لێ ل بهارا سالا 1987 چالاکی و کریارێن پێشمه‌رگه‌ی که‌فتنه‌ د قۆناغه‌کا بلندتر و پێشکه‌فتی تر دا و ئێدی پێشمه‌رگه‌ی ده‌ست ب گرتنا باره‌گایێن فه‌وجێن دوژمنی کر. ئه‌و بوو ل شه‌ڤا 4-5/5/1987 هێزه‌کا پێشمه‌رگه‌ی ‌هێرش کره‌ سه‌ر باره‌گایێ فه‌جا جاشا ل ( سۆتکی) نێزیکی گوندێ ( تشیشێ ) ل سه‌ر رێکا کانیماسێ- بێگۆڤا و باره‌گایێ فه‌وجێ ته‌ڤی هه‌موو بنگه‌هێن ( ره‌بیه‌ ) سه‌ر ب وێ ڤه‌ هاتنه‌ گرتن. هه‌ر دهه‌من مه‌هێ دا و ل شه‌ڤا 26-27/5/1987 پێشمه‌رگه‌ی هێرش کره‌ سه‌ر فرۆکه‌خانا بامه‌رنێ کو باره‌گایێ دوو فه‌وجێن جاشا تێدا بوون و هه‌ردوو باره‌گا ته‌ڤی هه‌موو بنگه‌هێن سه‌ر ب وان ڤه‌ هاتنه‌ گرتن
دوو: بڕیارا جینۆسایدکرنا کوردان:ل سالا 1987 سه‌دامێ دیکتاتۆر پسمامێ خوه‌ ( علی حسن المجید ) یێ کو پشتی هینگێ ب ( علی کیمیاوی ) هاتیه‌ نیاسین کره‌ به‌رپرسێ هه‌رێما کوردستانێ یا کو وان ب ( المنظومه‌ الشمالیه‌ ) ب ناڤ دکر. د سه‌ر هندێ را کو علی کیمیاوی بخۆ مرۆڤه‌کێ هۆڤ و خوینخوار بوو، سه‌دامی ژی هه‌موو ده‌سه‌لاتا قڕکرن و وێرانکرنێ دا ده‌ستێ وی. علی کیمیاوی ژی ده‌ست ب ده‌رێخستنا بڕیارێن خوه‌ یێن جینۆسایدکرنا کوردا کر و بریار دا د قۆناغا ئێکێ دا بڕیار دا کو هه‌ر خودان گیانه‌کێ ل ده‌ڤه‌رێن رزگارکر دڤێت بهێته‌ ژناڤ برن، هه‌ر ژ مرۆڤ، گیاندار و تا شینکاتیێ ژی و ل سه‌ر ڤێ بڕیارا خوه‌ یا هۆڤانه‌ وی به‌رێ هێزین جاش و له‌شکه‌ری ب تانگ و تۆپ و فرۆکا دا ده‌ڤه‌رێن رزگارکری یێن کوردستانێ و ده‌ست ب وێرانکرنا گوندا و قڕکرنا خه‌لکی کر. د ئانجامێ ڤان هێرشێن هۆڤانه‌دا پڕانیا گوندێن کو نێزیکی جادێن گشتی بوون و دبوونه‌ ئامانجا چه‌کێن وێرانکرێن دوژمنی هاتنه‌ به‌ردان و خه‌لکێ وان خوه‌ دناڤ گه‌لی و چیایێن ئاسێ دا پاراست. ب ڤالا بوونا ڤان گوندێن نزیکی جاده‌ و رێکێن گشتی ژی به‌رپێن پێشمه‌رگه‌ی به‌رفره‌تر و مه‌یدانا شه‌ری ژی ڤالاتر بوو ژبۆ پێشمه‌رگه‌ی. هه‌روه‌سا وه‌ک کارڤه‌دانه‌ک ل دژی هێرشێن هۆڤانه‌ یێن دوژمنی هێرش و چالاکیێن پێشمه‌رگه‌ی ژی خورت تر بوون و چوونه‌ د قۆناغه‌کا پێشکه‌فتی تر دا.
پێشه‌کی: ئارمانجا ڤێ کریارا له‌شکه‌ری یا پێشمه‌رگه‌ی رزگارکرنا ده‌ڤه‌را به‌رواری بالا ژ رووبارێ خابوور تاکو زێی و ژ چیایێ مه‌تینا تا کو سنوورێ ترکی بوو کو دبیته‌ نێزکی 600 کم چارگۆشه‌ کو کانیماسێ ژی ناڤه‌ندا ناحیا ڤێ ده‌ڤه‌رێ یه‌. ئه‌ڤ ده‌ڤه‌ره‌ یا داگرتی بوو ب 5 فه‌وجێن دوژمنی ژ وان ژی 4 فه‌وجێن جاشا و 1 یا له‌شکه‌ری ته‌ڤی 71 چه‌په‌ران و بنگه‌هێ پۆلیسان و ناحیێ.
پلان و ئاماده‌کاریێن داستانێ:هه‌ر ل دوماهیا مه‌ها 8 کومیته‌یه‌کا تایبه‌ت ژ کادرێن له‌شکه‌ری یێن بژاره‌ ب سه‌رۆکاتیا د.رۆژ نوری شاوه‌یس هاته‌ پێکئینان ژ بۆ کو چاڤنێریه‌کا هوور ل سه‌ر ته‌ڤایا بنگه‌ و له‌شکه‌رگه‌هێن دوژمنی بکه‌ن و پاشی ڤه‌کۆلینه‌کا هوور ل سه‌ر بکه‌ن و دئه‌نجامدا پلانا داستانێ بدارێژن. هه‌ر ژ بۆ ڤی کاری ڤێ کۆمیتا له‌شکه‌ری گه‌ره‌کا چه‌ند رۆژی ده‌ست پێکر و ده‌ربازی ئالیێ باکوور بوون و ژ وی ئالی ڤه‌ هاتن ب چه‌ند شه‌ڤ و رۆژان ئارمانج ئێک ب ئێک ده‌ستنیشانکرن و پلان ژ بۆ رزگارکرنا وان هاته‌ دانان. کۆمیتا ناڤبری زڤریه‌ ڤه‌ باره‌گایێ ل.ن.ئامێدیێ ل گه‌لیێ بێشیلێ. ئێدی بریارا رزگارکرنا ده‌ڤه‌را کانیماسێ ب ته‌مامی هاتبوودان و به‌ره‌ به‌ره‌ هێزێن پشمه‌رگه‌ی ژ ده‌ڤه‌رێن دی ره‌ف ره‌ف د وه‌ریانه‌ مشارا به‌رواری بالا و ل وان گوندان به‌لاڤ دبوون.
بریار بوو کو ئه‌ڤ داستانه‌ ل 11/9 بهێته‌کرن ژ بۆ پیرۆزکرنا بیره‌وه‌ریا 26 سالیا شۆرشا ئه‌یلولێ و هه‌ر ژ 1/9 به‌ره‌ به‌ره‌ هێزێن پێشمه‌رگه‌ی یێن کو دا پشکداریێ د ڤێ داستانێ دا که‌ن ل مشارا به‌رواری بالا و پالا چیایێ مه‌تینا کۆم دبوون.
هێزا مه‌لکۆی ستۆیێ خۆ ل کێرێ دده‌ت و داستانێ پاشتێخیت: ژ به‌ر کو دبه‌رسپێده‌یا رۆژا 5/9 دا هێزا له‌شکه‌رێ ئیراقێ یا کو بناڤێ ( هێزا مه‌لکۆ ) دهاته‌ نیاسین و باره‌گایێ وێ ل هاڤینگه‌ها ئینشکێ بوو، هێرشه‌کا ب هێز ژ ئالیێ باشوور ڤه‌ کره‌ سه‌ر چیایێ مه‌تینا و ب تایبه‌ت بۆ سه‌ر گوندێ ( ئه‌رادنا ) کو هه‌موو ژی مالێن پشمه‌رگا بوون ل وی گوندی. هێزێن کو ل مشارا به‌رواری بالا کۆم ببوون ژ بۆ ئه‌نجامدانا داستانا کانیماسێ نه‌چار بوون ل هه‌وارا گوندێ ئه‌رادنا بچن و ب پشکداریا مێرانه‌ یا خه‌لکێ گوندی شیان هێرشا دوژمنی دناڤ چه‌ند کاتژمێره‌کان ده‌ بشکێنن و هێزێن پێسمه‌رگه‌ی تاکو ناڤا ئینشکێ د دووڤ دوژمنی ده‌ چوون.
ئه‌نجامێ ڤی شه‌ری ژی 47 کوشتی بوون ژ دوژمنی کو 31 ته‌رم ژ وان د ده‌ستێ پێشمه‌رگه‌ی ده‌ مابوون، 1 تۆپا 60 ملم و 1 بی که‌ی سی و 3 ئار پی جی و 1 ئار بی که‌ی و 35 کلاشینکوف و 2 ده‌زگایێن بێته‌لێ ژی ده‌ستکه‌فتێن پێشمه‌رگه‌ی بوون. زیانێن شۆرشێ ژی د ئه‌نجامێ تۆپبارانا دوژمنی یا ل سه‌ر گوندی پشتی شه‌ری پێشمه‌رگه‌ ( نایف ئه‌رادنی ) و ژنه‌کا خه‌لکێ گوندی ب ناڤێ ( هیرێ ئه‌رادنی ) شه‌هید بوون و 4 که‌س ژی برینداربوون کو 2 پێشمه‌رگه‌ بوون و 2 ژن و زارۆک.
ژ به‌ر ڤی شه‌رێ نه‌ چاڤه‌رێ کری ده‌ستپێکرنا داستانا کانیماسێ هاته‌ پاشێخستن و که‌ته‌ شه‌ڤا 13-14/9/1987 .
ئاماده‌ییا هێرشێ و به‌ره‌یێن شه‌ری: 1- به‌ره‌یێ کانیماسێ:هێزا ڤی به‌ره‌یی پێکهاتی بوو ژ پێشمه‌رگێن رێکخراوێن ( چیا، شیرین، صلاح الدین، 16 ئاب، 11 ئادار، چارچرا، تیاری، هه‌لۆ، پیرس و سه‌مه‌دار) ژ ل.ن.ئامێدی رێکخراوێن ( دیاربه‌کر، عه‌ینزاله‌، رێنجبه‌ران، خه‌بات و خانی ) ژ ل.ن.زاخۆ و هه‌روه‌سا هێزه‌ک ژ ل.ن. شێخان و باره‌گایێ لقێ و به‌رگری مللی.
ل گۆره‌ی وێ پلانا کو به‌ری چه‌ند هه‌فتیه‌کا ژ ئالیێ کۆمیته‌یا له‌شکه‌ریا سه‌رپه‌رشتیا داستانێ ڤه‌ هاتبوو دانان ئه‌ڤ ‌هێزێن پێشمه‌رگه‌ی یێن کو به‌رپرس بوون ژ گرتنا کانیماسێ و چه‌په‌رێن ده‌ردۆرێ وێ شه‌ڤا 12-13/9 ل باشوورێ گوندێ ئه‌لکوشکێ ل جاده‌یا کانیماسێ – بێگۆڤا ده‌ربازبوون و به‌ره‌ڤ ئالیێ باکوور ڤه‌ چوون و خوه‌ گه‌هاندنه‌ گوندێن بناڤی و بێدوهێ. ئێڤارا رۆژا 13/9 هێزا پێشمه‌رگه‌ی کو هێزا سه‌ره‌کی یا داستانێ بوو و به‌رپرس بوو ژ رزگارکرنا کانیماسێ، کو فه‌وجه‌کا جاشا و ئێکا له‌شکه‌ری و بنگه‌هێ پۆلیسان و ناحیه‌ و گه‌له‌ک ده‌زگه‌هێن دی یێن دوژمنی تێدا بوون، ل گه‌ل گرتنا 27 چه‌په‌رێن ده‌ردۆرێ کانیماسێ. هه‌روه‌سا پشتی گرتنا ئارمانجا ئێکێ دڤیا ئه‌ڤ هێزه‌ ببه‌ دوو پشک، پشکه‌ک به‌ره‌ڤ رۆژهه‌لاتێ کانیماسێ بۆ سه‌ر سنوورێ ترکی برێ بکه‌ڤه‌ ژ بۆ گرتنا 7 چه‌په‌رێن دوژمنی ل ده‌ڤه‌را ( سه‌رزێری ) ل سه‌ر سنوورێ ترکی و پشکا دی ژی ژ بۆ رۆژاڤایێ کانیماسێ ژ بۆ گرتنا هه‌ردوو فه‌وجێن جاشا ل گوندێ ( راڤینا ).
دیلانه‌ ل چه‌مێن بێدوهێ:هه‌لبه‌ت پرانیا رێبه‌رێن هێرشێ ژی ل گه‌ل ڤێ هێزێ بوون، ل مه‌یدانه‌کا فره‌ها باشووێ گوندێ بێدوهێ کۆمبوون کو دبێژنێ ( چه‌مێن بێدوهێ ). پشتی کو د. رۆژ نوری شاوه‌یس کو به‌رپرسێ داستانێ بوو جڤینه‌ک ب هێزا پێشمه‌رگه‌ی کری و تێدا ب درێژی ل سه‌ر چه‌وانیا ئه‌نجامدانا ڤێ کریارێ ئاخفتی و هێز ل سه‌ر چه‌ند گرۆپا هاته‌ پارڤه‌کرن و هه‌ر گرۆپه‌کی کار و جهێ وی بۆ هاته‌ ده‌ستنیشانکرن. پشتی هینگێ ژی پێشمه‌رگا دیلانه‌کا مه‌زن گرێدا کو هه‌ما بێژه‌ هه‌موو پێشمه‌رگه‌ تێدا پشکدار بوون. هێزا پێشمه‌رگه‌ی ل وی جهی ما ل هیڤیا هندێ تا کو تاری بکه‌ڤیته‌ ئه‌ردی دا کو بشێن به‌ره‌ڤ ناڤ کانیماسێ و جهێ هێرشێ برێبکه‌ڤن.
2- به‌ره‌یێ چیایێ گابنێرکی:هێزا ڤی به‌ره‌یی پێکهاتی بوو ژ هێزه‌کا باره‌گایێ ل.ن.ئامێدیێ، پێشمه‌رگێن ئێکه‌تیا لاوان و قوتابیێن کوردستانێ، هێزه‌کا ی.ن.ک و هێزه‌کا به‌رگری مللی. ئه‌رکێ ڤێ هێزێ گرتنا 5 چه‌په‌رێن دوژمنی ل چیایێ گابنێرکی، چه‌مبه‌رکرنا هه‌ردوو فه‌وجێن جاشا ل ( راڤینا ) و بڕینا رێکا ره‌ڤێ بوو ل جاشا.
3- به‌ره‌یێ فه‌وجا سۆتکی و گوندێ تشیشێ: ئارمانجا ڤی به‌ره‌یی چه‌مبه‌رکرنا فه‌وجا جاشا ل ( سۆتکی ) و بڕینا رێکا ناڤبه‌را لیوا بێگۆڤا و فه‌وجا سۆتکی ل گوندێ گرکا. هێزا ڤی به‌ره‌یی پێکهاتی بوو ژ هێزه‌کا باره‌گایێ ل.ن. ئامێدیێ، هێزه‌کا باره‌گایێ لقا 1 وهێزه‌ک ژ به‌رگری مللی.
4- به‌ره‌یێ چیایێ سه‌رێ حه‌مێ:هێزا ڤی به‌ره‌یی یا پێکهاتی بوو ژ هێزه‌کا رێکخراوا 16 ئاب یا ل.ن.ئامێدیێ، رێکخراوا شۆرش یا ل.ن. دهۆک و هێزه‌کا به‌رگری مللی. ئه‌رکێ وێ ژی گرتنا چیایێ ( سه‌رێ حه‌مێ ) بوو کو دکه‌ڤیته‌ باکوورێ رۆژهه‌لاتێ بێگۆڤا و هه‌روه‌سا چه‌مبه‌رکرنا لیوا بێگۆڤا بوو.
5- به‌ره‌یێ پێنجێ ژی به‌ره‌یێ ( زرێزه‌ ) بوو کو دکه‌ڤیته‌ سه‌ر رێکا باتووفا – بێگۆڤا ل نێزیک گوندێ زرێزه‌. هێزا ڤی به‌ریی پێکهاتی بوو ژ هێزه‌کا پێشمه‌رگێن رێکخراوێن ( له‌یلان، شه‌نگال، ماردین، گۆڤه‌ند و دلبرین ) یێن سه‌ر ب ل.ن. زاخۆ و ئه‌رکێ وان ژی گرتنا چه‌په‌رێن دوژمنی یێن ده‌ردۆرا ( گه‌لیێ زرێزه‌ ) و برینا رێکێ بوو کو نه‌هێلن چ هێزێن هه‌وارهاتنێ بۆ دوژمنی ژ فرقا زاخۆ بێن و دیسا دا کو لیوا بێگۆڤا ژی بهێته‌ چه‌مبه‌رکرن.
به‌شێ دووێ دێ ل هه‌فتیا بهێتن هێته‌ به‌لاڤکرن…گه‌له‌ریا وێنه‌ێن پێشمه‌رگێن قه‌هره‌مان